دانشمندان دریافتهاند که یک جهان دوردست واقعاً روحیهای سرکش دارد و آشکارا از ستاره میزبانش، یک کوتوله سرخ، سرپیچی میکند.
این سیاره فراخورشیدی، که GJ 3090 b نام دارد و حدود ۷۳ سال نوری از ما فاصله دارد، مداری بهشدت ناهمتراز دارد. در واقع در جهت مخالف چرخش ستاره مادرش میچرخد.
این پدیده، موضوعی است که دانشمندان میتوانستند در صورت وجود یک همراهِ پرجرم برای GJ 3090 b چه یک سیاره غول گازی، چه یک کوتوله قهوهای، یا حتی یک ستاره دیگر توضیح دهند. اما چنین همراهی وجود ندارد. این دنیا، که در سال ۲۰۲۲ کشف شد، بهنظر میرسد بهتنهایی به دور ستارهاش میچرخد.
یان کارترت (Yann Carteret) عضو تیم پژوهشی از گروه اخترشناسی دانشگاه ژنو (UNIGE)، در بیانیهای گفت: در کمال شگفتی ما، سیاره GJ 3090 b نهتنها در مداری با انحراف شدید قرار دارد، بلکه بهصورت واپسگرد نیز میچرخد؛ یعنی در جهتی مخالف چرخش ستارهاش.
سیارات از دیسکهایی گاز و غبار که ستارگان نوزاد را احاطه کردهاند شکل میگیرند. این ماده در همان جهتی میچرخد که ستاره جوان مرکزی میچرخد، به این معنا که سیاراتی که احتمالاً از دل آن پدید میآیند نیز باید در همان جهت بچرخند.
به همین ترتیب، سیارات نیز باید صفحه مداری مشابهی با ستاره مادرشان داشته باشند. تفاوت در جهتگیری صفحه زاویهای یک ستاره و هر یک از سیاراتش را «پسای» (Psi) مینامند، و این بهعنوان نتیجه اختلالات در مرحله شکلگیری سیاره پدیدار میشود. بهعنوان مثال، مقدار «پسای» (Psi) زمین ۷ درجه است.
کارترت گفت: اندازهگیری زاویه Psi سرنخهایی درباره شکلگیری و تحول سیستمهای سیارهای ارائه میدهد. بنابراین طبیعی است که ما تلاش کنیم آن را برای سایر سیستمهای سیارهای نیز اندازهگیری کنیم
سیاره GJ 3090 b شعاعی ۲.۲ برابر زمین و جرمی ۴.۵ برابر سیاره ما دارد، ویژگیهایی که آن را در رده «زیرنپتونی» قرار میدهد. سیارات زیرنپتونی از رایجترین انواع سیارات در کهکشان راه شیری به شمار میروند. با این حال، هنگامی که تیم پژوهشی این سیاره فراخورشیدی را با استفاده از ابزار NIRPS در رصدخانه لاسیا (کشورشیلی) بررسی کرد، دریافت که این سیاره فراخورشیدی چیزی بهمراتب دور از حد معمول دارد، زاویه پسای آن ۱۳۶ درجه است.
مدلی از ناسا برای سیاره فراخورشیدی GJ 3090 b
لنا پارک از دانشگاه ژنو گفت: این کارآیی ابزار NIRPS در طیف مادونقرمز بود که امکان دستیابی به دقت لازم برای اندازهگیری زاویه میان صفحه مداری سیاره و صفحه استوایی ستاره را، برای سیارهای اینچنین کوچک، فراهم کرد.
این سامانه سیارهای، یکی از تنها پنج سامانهای است که تاکنون با زاویه پسای بزرگتر از ۷۰ درجه مشاهده شده اما آنچه واقعاً این سامانه را متفاوت میکند این است که در سایر آن سامانهها، یک جسم پرجرم وجود دارد که به آشکارا به نظر میرسد عامل ایجاد آن مدارهای بسیار ناهم تراز شده اند.
وینسنت بوریه از دانشگاه ژنو، ضمن ارائه توضیحی برای این زاویه پسای بزرگ، گفت: نبود یک همراه پرجرم برای توضیح این مدار غیرعادی، پژوهشگران را به سمت بررسی فرضیههای دیگر سوق میدهد. در مورد GJ 3090، ممکن است این ستاره یک قرص ثانویه ناهمتراز و وارونه را جذب کرده باشد؛ قرصی که سیارات این سامانه سپس در دل آن شکل گرفتهاند.
نتایج پژوهش این تیم، در مجله Astronomy & Astrophysics منتشر شده.
منبع: space.com