چرا زمان طلوع ماه هر روز به یک اندازه تغییر نمیکند؟
شیب مدار ماه و تغییر سرعت مداری آن بر مدتزمانی که طول میکشد تا قمر ما از یک روز به روز بعد طلوع کند، تأثیر میگذارد.
از آنجا که سرعت مداری ماه ثابت نیست، زمان طلوع آن هر شب میتواند تا یک ساعت تغییر کند. این آنالمای قمری بر فراز اهرام قاهره در مصر، این تغییرات را به تصویر میکشد: ماه در طول یک ماه در سراسر آسمان جابهجا میشود، هرچند این عکس همواره در یک ساعت مشخص از «روز قمری» گرفته شده — روزی که هر بار ۵۰ دقیقه دیرتر از روز پیش آغاز میشود.
چرا زمان طلوع روزانه ماه گاهی تا ۶۰ دقیقه نسبت به روز قبل تغییر میکند، و گاهی در همان ماه تنها ۳۰ دقیقه؟
این موضوع به میزان فرورفتن ماه زیر افق از یک روز به روز بعد بستگی دارد. قمر ما بهطور میانگین روزانه ۱۳.۲ درجه نسبت به ستارگان پسزمینه جابهجا میشود. اما زاویهای که مدار ماه ( که ۵ درجه نسبت به مدار زمین به دور خورشید شیب دارد ) با افق شرقی میسازد، در طول هر ماه بهطور قابلتوجهی تغییر میکند. هنگامی که این زاویه تند باشد، ماه در همان زمان شب بعد کاملاً زیر افق قرار میگیرد و زمین باید بیشتر بچرخد تا آن را در دید قرار دهد. اما هنگامی که زاویه ملایم باشد، ماه از یک شب به شب بعد تنها چند درجه زیر افق فرو میرود و با تأخیر بسیار کمتری طلوع میکند.
سپتامبر ۲۰۲۶ را به عنوان مثال در نظر بگیرید. از عرض جغرافیایی ۴۰ درجه شمالی، بیشترین تأخیر در طلوع ماه در روز هشتم، هنگام فاز هلال روبهکاهش رخ میدهد که ماه ۷۶ دقیقه دیرتر از شب قبل طلوع میکند. کمترین تأخیر نیز در روز بیستوپنجم، در فاز تحدب روبهافزایش، مشاهده میشود که ماه تنها ۲۲ دقیقه دیرتر از روز قبل طلوع میکند.
عوامل دیگری نیز در این اختلاف زمانی نقش دارند. سرعت مداری ماه ثابت نیست، بنابراین حرکت آن نسبت به ستارگان میتواند در طول ماه تا ۱۲ درصد سریعتر یا کندتر از میانگین باشد. عرض جغرافیایی نیز بهطور قابلتوجهی این اعداد را تغییر میدهد، زیرا زاویهای را که مدار ماه با افق شرقی میسازد، دگرگون میکند. در سپتامبر ۲۰۲۶، تأخیر طلوع ماه در عرض جغرافیایی ۳۰ درجه شمالی بین ۲۹ تا ۷۰ دقیقه، و در عرض جغرافیایی ۵۰ درجه شمالی بین ۱۳ تا ۸۷ دقیقه متغیر است. بهطور کلی، هرچه به خط استوا نزدیکتر زندگی کنید، این تغییرات را کمتر مشاهده خواهید کرد.
منبع: astronomy.com/news